1997 Κολλέγιο Αθηνών Κατάλογος

Επιστροφή στα κείμενα.r
ΦΓΗΓΔΣΗΣΤΤΣΦΘΓΙΓΙΟΗΟΗΟΗ

Βασίλης Χάρος. Στο Βασίλης Χάρος: 25 Χρόνια Εικαστικής Παρουσίας. Ψυχικό: Κολλέγιο Αθηνών, 1997. (Κατ. ατομ. έκθ.)

______________________________________________________________________________________

 

25 ΧΡΟΝΙΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ

1997 - ΜΝΗΜΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΛΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ Λιθογραφία σε πέτρα

1997 – ΜΝΗΜΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΛΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ
Λιθογραφία σε πέτρα

Σε σύγκριση με τις άλλες καλές τέχνες, η χαρακτική έχει τη δυνατότητα της διάδοσης του πρωτότυπου έργου και αναδεικνύεται έτσι σε μια από τις πιο δημοκρατικές μορφές της τέχνης. Αυτή άλλωστε η ανάγκη να γεννιέται ένα σχέδιο σε περισσότερα από ένα αντίτυπα ήταν το κίνητρο για την ανακάλυψη της χαρακτικής.

‘Όταν λέμε χαρακτικό, εννοούμε το αντίτυπο που προέρχεται από τη χάραξη ενός σχεδίου σ’ ένα σκληρό υλικό, όπως είναι το ξύλο, η πέτρα ή το μέταλλο και η εκτύπωση του σε περισσότερα από ένα αντίτυπα. Χαράκτης είναι ο καλλιτέχνης που χρησιμοποιεί τη χαρακτική ως καθαρά εκφραστικό μέσο και σχεδιάζει, χαράσσει και τυπώνει ο ίδιος το έργο του, εφαρμόζοντας μιαν ειδική τεχνική διαδικασία μέχρι να φθάσει στο δημιούργημα της ιδέας του. Με την τέλεια γνώση της τεχνικής μεταδίδει σε όλους τη σκέψη του μεταφρασμένη σ’ ένα έργο, το οποίο μπορεί να διαδοθεί, χωρίς να πάψει να είναι έργο πραγματικό. Υπάρχουν βέβαια και ορισμένοι χαράκτες, οι οποίοι ως απλοί τεχνίτες προτιμούν να χαράσσουν το σχέδιο ή τη ζωγραφιά κάποιου άλλου. Υπάρχουν ακόμη και οργανωμένα τυπογραφεία, τα οποία αναπαράγουν μηχανικά και φωτομηχανικά εκατοντάδες αντίτυπα, που διοχετεύονται στην αγορά και αγοράζονται σαν πρωτότυπα χαρακτικά έργα. Αν προσέξουμε όμως τα αντίτυπα που προέρχονται από την αντιγραφή κάποιου έργου, ή εκείνα τα «πολλαπλά» που αναπαράγουν οι μηχανές και τα συγκρίνουμε με αυτά που επεξεργάζεται ο ίδιος ο καλλιτέχνης (από το σχέδιο μέχρι την εκτύπωση), θα εκτιμήσουμε πόσο η ιδέα υπερέχει από την απλή εκτέλεση, η οποία παρά την προσπάθεια και την πρόοδο της τεχνολογίας δεν κατάφερε να δώσει και την ανάλογη ποιότητα.

Η σύγχυση βέβαια, η οποία δημιουργήθηκε διεθνώς με τη διάθεση αυτών των παραγώγων της τέχνης, έγινε αφορμή να οργανωθούν διεθνή συνέδρια για τη χαρακτική στο Παρίσι, στη Βιέννη και στη Νέα Υόρκη, τα οποία διατύπωσαν τους όρους που πρέπει να τηρεί ένα χαρακτικό, για να θεωρείται πρωτότυπο. Έτσι κατέληξαν στο παρακάτω πόρισμα: «Πρωτότυπα χαρακτικά έργα είναι τα αντίτυπα που έχουν τυπωθεί από μία ή περισσότερες πλάκες, με οποιαδήποτε τεχνική, εκτός από τις μηχανικές και φωτομηχανικές μεθόδους, αλλά το σχέδιο, η χάραξη και η εκτύπωση να είναι έργο του ίδιου καλλιτέχνη».

Μόνο τα χαρακτικά που πληρούν αυτούς τους όρους και είναι αριθμημένα και υπογεγραμμένα από τον καλλιτέχνη, έχουν το δικαίωμα να ονομάζονται πρωτότυπα.

Το χαρακτικό συνδέεται απόλυτα με το υλικό από το οποίο δημιουργείται και χαρακτηρίζεται έτσι ως ξυλογραφία, χαλκογραφία ή λιθογραφία.

Η ξυλογραφία προέρχεται από το χάραγμα τον σχεδίου σε μια ξύλινη επίπεδη πλάκα, από την οποία αφαιρούμε με εργαλεία ό,τι δεν θέλουμε να τυπωθεί. Το σχέδιο που έχει μείνει σαν ανάγλυφο μελανώνεται μ’ έναν κύλινδρο και πιέζεται πάνω σ’ αυτό το χαρτί. Έτσι θα έχουμε τη στάμπα της ξυλογραφίας.

Η χαλκογραφία νεότερη από την ξυλογραφία, έχει διαφορετικό πλαστικό αποτέλεσμα και αντίθετο τρόπο παραγωγής. Σε μια μεταλλική πλάκα συνήθως από χαλκό, το σχέδιο χαράσσεται σε βάθος είτε με αιχμηρά εργαλεία είτε με νιτρικό οξύ, ενώ τα χαράγματα γεμίζουν από μελάνι. Σκουπίζεται κατόπιν η επιφάνεια, για να μείνει το μελάνι μόνο στις χαραγμένες γραμμές και αφού πιεστεί το χαρτί με τη βοήθεια μιας πρέσσας, παίρνει το χαραγμένο σχέδιο από το βάθος. Το δοκίμιο που θα τυπωθεί θα χρειαστεί φυσικά και άλλες χαράξεις, για να μας δώσει το τελειωμένο αντίτυπο της χαλκογραφίας.

Η μέθοδος που προκάλεσε επανάσταση στον τομέα των γραφικών τεχνών είναι η λιθογραφία. Η λιθογραφία, όπως και οι άλλες τεχνικές της χαρακτικής, είχε ως σκοπό στην αρχή να βοηθήσει στην παραγωγή αντιτύπων μιας εικόνας. Γρήγορα όμως ξεπέρασε αυτόν τον δευτερεύοντα ρόλο, απέκτησε την αυτονομία της και υψώθηκε σε καθαρά αισθητικά επίπεδα.

Η αρχή της λιθογραφίας βασίζεται σ’ ένα φυσικό φαινόμενο. Το λίπος απωθεί το νερό. Έτσι, αν σε μια επιφάνεια πέτρινης πλάκας, ή ακόμη και ειδικά επεξεργασμένου τσίγγου, γράφουμε με μια λιπαρή ουσία και περάσουμε κατόπιν την επιφάνεια με νερό, το λιπαρό μελάνι που περνάμε μ’ ένα κύλινδρο θα κρατηθεί μόνο στα μέρη που δεν έχουν υγρασία, ενώ η υπόλοιπη επιφάνεια θα το αρνηθεί. Αν πάνω σ’ αυτή την επιφάνεια τοποθετήσουμε το χαρτί και το πιέσουμε δυνατά, θα έχουμε τυπωμένο το σχέδιο μας. Φυσικά, όταν θέλουμε το έργο μας να έχει και άλλα χρώματα, επεξεργαζόμαστε χωριστά και σε καθαρή επιφάνεια το κάθε μας χρώμα.

Στο μικρό αυτό έντυπο παρουσιάζονται σαράντα τρία αντιπροσωπευτικά έργα της εικοσιπεντάχρονης καλλιτεχνικής μου πορείας, όλα καρποί του μόχθου και της αγάπης μου για τη χαρακτική και τη λιθογραφία. Ευχαριστώ θερμά την επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαριλένα Κασιμάτη καθώς και την ιστορικό της τέχνης και τεχνοκριτικό Ντόρα Ηλιοπούλου-Ρογκάν, που αναγνωρίζοντας το έργο μου, ανέλαβαν να γράφουν και να μιλήσουν γι’ αυτό. Εγώ θα ήθελα να πω με ειλικρίνεια ότι όλ’ αυτά τα χρόνια δεν έκανα τίποτ’ άλλο παρά να προσπαθώ να γνωρίσω όσο γίνεται καλύτερα το υλικό μου και να εκφράζω τους προβληματισμούς και τις ελπίδες μου για ένα κόσμο ειρηνικό και περισσότερο ανθρώπινο.